Kruiden door de eeuwen heen



Mensen kennen al heel lang de bijzondere waarde van kruiden. Eerst alleen vanwege de voedingswaarde, later ook voor religieuze, culinaire en medicinale doeleinden. Vandaag de dag worden kruiden voornamelijk in de keuken gebruikt. Toch is de afkomst en de geschiedenis van keukenkruiden een hele openbaring!

Kruidenkennis

Vroeger kregen wijze mannen en vrouwen aanzien door hun kennis van kruiden. In Europa waren dat bijvoorbeeld de Druïden. Zij maakten kruidenmengsels om mensen van hun kwaaltjes te genezen. Later bleken die genezingen vaak gebaseerd op werkzame scheikundige processen, waarvan men toen nog niet op de hoogte was. Nu weten wij dat er een wetenschappelijke basis voor is: de antiseptische oliën van bepaalde kruiden werken als bacteriedodend middel.
Kruiden spelen ook al heel lang een rol in het religieuze leven. De heilige zalfolie bestond onder andere uit mirre en kaneel, en men brandde aloë als wierook. Dergelijke specerijen waren indertijd net zo kostbaar als goud en het is dus logisch dat degenen die deze kruiderijen verhandelden machtig waren.

Middeleeuwse belangstelling

De reizen van Marco Polo maakten velen nieuwsgierig. Het verhaal wil dat Columbus onder andere hierdoor geïnspireerd het ruime sop heeft gekozen om een nieuwe zeeroute te vinden en zo in 1492 Amerika ontdekte. De eindelijk gevonden nieuwe zeeroute naar India rond de Kaap van Afrika, bracht de hele specerijen- en kruidenhandel in rep en roer.
In dezelfde tijd ontstond de belangstelling voor de kruidentuin. Mensen aten in die tijd weinig groenten, maar wel veel vlees dat ze op smaak brachten met de kruiden die ze op een beschut hoekje langs de vestingmuren teelden. Al snel werd het noodzakelijk om de kruidentuinen van een omheining te voorzien om te voorkomen dat dieren én dieven er met hun kostbare kruiden vandoor gingen.

Rijke handel

De nieuwe kennis over zeeroutes boden de Hollanders, Engelsen en Portugezen nieuwe handelsroutes vanuit hun eigen havens, waardoor Venetië haar sleutelpositie verloor. Door deze verschuiving in de macht groeiden zeevarende naties uit tot grote mogendheden. Door hun sterke vloot hadden de Hollanders de grootste invloed op de eilanden rond Indië, het huidige Indonesië. In 1658 beheerste de Verenigde Oost-Indische Compagnie de kaneelhandel op Ceylon en later ook de specerijenvoorraden op Celebes en Java.

Verschuiving van gebruik

In de 17e en 18e eeuw gebruikte men enorme hoeveelheden peper, kaneel, kruidnagelen, gember, nootmuskaat, foelie en andere kruiden om het voedsel smakelijker te maken of te conserveren. Tegen het einde van de 19e eeuw nam het gebruik van kruiderijen weer af. De mensen hoefden hun kruiden niet langer als huismiddeltjes zelf te kweken, omdat er moderne geneesmiddelen beschikbaar kwamen. Ook de noodzaak om levensmiddelen te conserveren of om ongewenste luchtjes te camoufleren werd minder. Inmiddels is er een sterke opleving in de belangstelling voor specerijen en kruiden. Niet in de laatste plaats door de culinaire ontwikkelingen. Exotische vakanties en de vermenging van verschillende culturen, heeft eveneens een verscheidenheid aan uitheemse gerechten en kruiden op de kaart gezet. En dat is maar goed ook: de nieuwe en oude kennis van kruiden en specerijen bij elkaar, kan alleen maar als een verrijking worden gezien.